नवी दिल्ली । प्रशांत महासागरात एल निनो स्थिती सक्रिय झाल्याने देशातील मान्सून आणि शेतीवर त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी राज्यांना जलसंधारणाची कामे वेगाने पूर्ण करण्याचे आणि संभाव्य हवामान संकटासाठी सज्ज राहण्याचे आवाहन केले आहे. दरम्यान, हवामान तज्ज्ञांनीही यंदा मान्सूनवर एल निनोचा परिणाम होण्याची शक्यता वर्तवली आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या नीती आयोगाच्या ११व्या गव्हर्निंग कौन्सिल बैठकीत हवामान बदल आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या आव्हानांवर सविस्तर चर्चा करण्यात आली. या बैठकीला २८ राज्ये आणि ५ केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधी उपस्थित होते.
पंतप्रधान मोदी यांनी हवामानातील बदलांमुळे शेती, जलसाठे आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेसमोर मोठी आव्हाने उभी राहू शकतात, असे सांगत दीर्घकालीन नियोजन आणि संसाधनांचे प्रभावी व्यवस्थापन करण्याची गरज अधोरेखित केली. तसेच कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर करून जलव्यवस्थापन आणि शेती क्षेत्र अधिक सक्षम करण्याचे आवाहनही त्यांनी केले.
डिसेंबरमध्ये एल निनो तीव्र होण्याची शक्यता
हवामान संस्थांच्या माहितीनुसार, प्रशांत महासागरात एल निनोची प्रक्रिया सुरू झाली असून डिसेंबरपर्यंत ती अधिक तीव्र होण्याची शक्यता आहे. याचा परिणाम भारतातील मान्सूनवर होऊ शकतो. काही भागांत पावसाचे प्रमाण घटण्याची, तर काही ठिकाणी दुष्काळजन्य परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
मुख्यमंत्री फडणवीसांचे शेतकऱ्यांना आवाहन
राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनीही शेतकऱ्यांना पेरणीबाबत सावधगिरी बाळगण्याचे आवाहन केले आहे. शासनाकडून वेळोवेळी दिल्या जाणाऱ्या कृषी मार्गदर्शनानुसारच पेरणी करावी, अन्यथा पावसाअभावी दुबार पेरणीची वेळ येऊ शकते, असे त्यांनी स्पष्ट केले. बदलत्या हवामानाचा विचार करून शेतकऱ्यांनी घाई न करता योग्य वेळी निर्णय घ्यावा, असेही त्यांनी म्हटले आहे.
एल निनो म्हणजे नेमके काय?
एल निनो ही प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्व भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा वाढण्याची नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया आहे. साधारणपणे दोन ते सात वर्षांच्या अंतराने ही स्थिती निर्माण होते. समुद्राचे तापमान वाढल्यामुळे वातावरणातील वाऱ्यांची दिशा आणि पावसाचे नैसर्गिक चक्र बदलते, ज्याचा परिणाम भारतासह अनेक देशांच्या मान्सूनवर होतो.
एल निनो सक्रिय झाल्यानंतर भारतात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे शेती, पाणीपुरवठा आणि जलसाठ्यांवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. याच कारणामुळे हवामान तज्ज्ञ आणि सरकारकडून राज्यांना जलसंधारणाची कामे गतीने पूर्ण करण्यावर भर दिला जात आहे.
सध्या राज्यातील अनेक भागांत शेतकरी मान्सूनच्या प्रतीक्षेत आहेत. अशा परिस्थितीत एल निनोचा प्रभाव वाढल्यास खरीप हंगामावर परिणाम होण्याची शक्यता असल्याने शेतकरी आणि प्रशासनाने सतर्क राहण्याची गरज असल्याचे तज्ज्ञांनी म्हटले आहे.
